Logo

प्राप्तिको चाहना नराख्दा असन्तुष्टिको प्रश्न आउँदैन (साहित्य–वार्ता)



साहित्यकार कलानिधि दाहालको जन्म ओखलढुङ्गाको बिगुटक्सारमा भएको हो। नेपालीबाट एमएसम्म अध्ययन गरेका दाहालको नेपाली साहित्य क्षेत्रमा धेरै कृति प्रकाशित छन्।

दाहालको प्रथम कृति स्वदेश गौरव(रचना) हो भने क्रमश: गौरवमय नेपाल(कवितासङ्ग्रह), केहीकवि : केही कविता(सहलेखन), सीमा वासु(खण्डकाव्य), विभाजित विश्व(महाकाव्य), अरस्तुदेखि बङ्करसम्म(उपन्यास), कलानिधिका चुनिएका कविता (गद्यकवितासङ्ग्रह), शिखर यात्रा(निबन्धसङ्ग्रह), आफैँ भए सुन्दर(पद्य कवितासङ्ग्रह), अस्तित्व(बाछिटासङ्ग्रह) बजारमा पाउन सकिन्छ। यस्तै उनी एक उपन्यास, तीनवटा पद्य कवितासङ्ग्रह र एक निबन्धसङ्ग्रह प्रकाशनको तयारीमा रहेको छ।

साहित्यकार दाहालसँग गरिएको अन्तर्वाताको केही अंश :

-यहाँको साहित्य लेखन कहिलेबाट सुरू भयो ?
मेरो साहित्यलेखन ३० को दशकबाट भएको हो । विक्रम सम्वत् २०३४ देखि निरन्तर प्रकाशित रूपमै देखा परेँ ।

-कसबाट र कसरी प्रभावित हुनुभयो ?
व्यक्तिबाट नभई सुरू/सुरूमा म आफ्नै परिस्थिति र परिवेशको धक्काबाट यस क्षेत्रमा हुत्तिएको हुँ । ठूलो परिवार, आर्थिक अभाव र शिक्षाबाट सहज रूपले वञ्चित हुनुपर्दा त्यसकै आर्जनमा कठोर सङ्घर्षका पाइला चाल्नुपर्ने अवस्थाबाट उत्पन्न अन्तर अनुभूतिको उपज नै मेरो साहित्यिक यात्राको प्रस्थानविन्दु हो ।

-कसरी बढिरहेको छ त लेखन गतिविधि ?
बिहान उठेदेखि बेलुकी नसुतुन्जेल । म अघिपछि पनि लेखि नै रहने गर्छु त्यसमा पनि विगतको लामो लकडाउनले त संस्कार नै बसाइदियो । यो लेखनप्रतिको निरन्तरताचाहिँ म जतिसुकै व्यस्त हुँदा पनि रहिरह्यो । म ठान्छु– यो साहित्यिक यात्रा मेरा लागि सुखद पक्ष हो ।

-वर्तमान लेखनप्रति सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
एउटा लेखक आफ्नो लेखनप्रति सन्तुष्ट नरहे त लेख्न नै छाडिहाल्छ । सन्तुष्टि र असन्तुष्टि त प्राप्तिको चाहना राख्नेका लागि मात्र देखिने वा जन्मने कुरा हुन् । म प्राप्तिको चाहना नै राख्दिनँ भने त्यहाँ असन्तुष्टिको प्रश्न नै जन्मँदैन ।

-कुनै नयाँ कृतिको तयारीमा हुनुहुन्छ कि ?
अहिले म केही मान्यजनहरूका पाँच÷सातवटा केही ठूला र केही मझौला कृति सम्पादनमा व्यस्त छु र आफ्नो ठूलो आयामको उपन्यास टुङ्ग्याउनेतिर लागिपरेको छु ।

-साहित्य र स्रष्टाप्रति राष्ट्रको कस्तो जिम्मेवारी रहन्छ जस्तो लाग्छ ?
मेरो स्पष्ट धारणा छ– साहित्यकारको कुनै राष्ट्र हुँदैन र राष्ट्रको साहित्यकार हुँदैन । विराट् विश्व नै उसको राष्ट्र हो भने एउटा सिंगो साहित्यकार नै विराट् विश्वको सम्पत्ति हो । आफैँ आफ्ना लागि जिम्मेवार हुन कहिल्यै नसकेको नेपाल सीमाभित्रको भ्रष्टाचारी सरकारको कुरै नगर्नोस् ।

-तपाईंको साहित्यिक आदर्श के हो ?
मेरो साहित्यिक आदर्श भनेकै म जे लेख्छु– व्यवहार त्यस्तै होस्, म जे बोल्छु–मेरो गतिमा एक इन्च पनि भिन्नता नरहोस् भन्ने हो । लेखन र बोली/व्यवहार भिन्न वा अलग देखिन्छ भने चाहे जतिसुकै राम्रो साहित्य लेखोस् मेरो मान्यतामा ऊ साहित्यकार होइन– ढोँगी वा बक्बासे हो ।

-वर्तमानमा नेपाली लेखकले आफ्नो लेखकीय दायित्व वहन गरिरहेका छन् त ?
छैनन् । स्वार्थ, ग्रुपिजम, सत्ताको चम्चागिरी, दासताको लेखनसिबाय समसामयिक धाराका कविमा केही देखिन्न । अझ मसिनोमा जानुहुन्छ भने यौन विकृतिका बजार नै बन्न पुगेका छन् अहिलेका नेपाली साहित्य लेखन र यसका नाममा खोलिएका संस्था र झिना÷मसिना अपवादलाई छाडेर ।

-तपाईं आफ्ना कृतिबाट सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
एकदम । असन्तुष्टि नै नभएका मान्छेलाई सन्तुष्टिको सवाल नै रहन्न ।

-साहित्य लेखनमा हिजो र आजको तुलना कसरी गर्नुहुन्छ ?
हिजोको साहित्यिक लेखन समर्पणमा थियो, कलात्मक मूल्यमा थियो । आजको लेखन हल्ला, बक्बास अनि रहरमा छ, केही पनि नगरिकन नाक घोक्य्राइको सतह स्वाङ्मा छ ।

-तपाईंको विचारमा कस्तो साहित्य लेखिनुपर्छ ?
जीवन र जगत्को, कलात्मक मूल्य विस्तारको, प्राकृतिक उछालमा लगेर जीवनलाई अन्तर्भूत गराउँदै भएको भन्दा उत्कृष्ट आदर्शमा समाहित मनले, वचनले, कर्मसमेतले गराउन सक्ने मार्गदर्शनको यात्रा नै साहित्य हो । यो मेरो, तेरो नभई सच्चा साहित्यको गन्तव्य हो । साहित्यमा अलग धार–विचार हुँदैन, एउटै हो ।

-लेखनप्रति केले प्रेरणा दिन्छ जस्तो लाग्छ ?
म र मेरो बाट भिन्न समग्रताको अन्तर आभास नै लेखनको प्रेरक तत्त्व हो । आलम्बकका रूपमा परिवेश आउन सक्छ, पारिवारिक वा व्यक्ति परिधि आउन सक्छन् तर झिनो रूपमा जन्मजातको अंशचाहिँ अपरिहार्य छ ।

-तपाईंको लेख्ने निश्चित समय छ कि ?
छैन– म जुनसुकै बेला पनि लेखिरहन्छु तर एकाग्रताको अनुपम प्राप्तिचाहिँ–बिहान चारदेखि दश बजेसम्म र दिउसो दुई बजेपछि ।

-लेख्न कस्तो वातावरण चाहिन्छ ?
लेखनप्रतिको समर्पण भएपछि नयाँ सडकको हल्ला र आर्यघाटको शान्तिमा केही फरक हुन्न ।

-लेख्ने विषयवस्तु कसरी छान्नुहुन्छ ?
सृष्टि छानेर भएको होइन, मान्छे छानिएर जन्मन्न । जीवन र जगत्का बीच यतिविधि विषयवस्तु छन् प्रतिभा खन्याउनोस् जुनसुकैमा पनि संसार उत्रन्छ । नभए जतिसुकै छान्नोस् केही पनि हुन्न ।

-सफल स्रष्टाका आवश्यक गुण के/के हुन् ?
समर्पण, साधना, एकाग्र विश्वास, विराट् विश्वको चिन्तन, मानवीय÷उच्च प्रजातान्त्रिक मूल्यबोध ।

-साहित्यमा कुन विधाका पाठक बढी भएको महशुस गर्नुहुन्छ ?
महशुसको कुरा होइन– सबैको सत्य हो– कविता तर क्रयविक्रयको प्रश्न राख्नु भएन यो बडो सुन्दर कुरा हो । साहित्य क्रयविक्रयको विषय होइन । हुल्लडबाजहरू मेरा कृति यति विक्री भए उति विक्री भए भनेर हल्ला फिजाउँछन्– ती साहित्यकार नभएर व्यापारीचाहिँ हुन् । कुनै मूल्य नै नभएको भिन्चीको मोनालिसा हरेकका ओठमा छ तर संसारको शाश्वत र मूल्यवान् अन्तिम रात्रिभोज कतिलाई थाहा छ ?

-सृजनामा सजीवता र काल्पनिकतामध्ये कुन बढी हुनुपर्ला ?
कल्पना कला हो अनिवार्य आवश्यकताको । जति कल्पना गर्नोस् शून्यमा साहित्य लेखिन्न । जीवन र जगत्का ठोस विषयवस्तुलाई तरलीकरण गर्दै कलात्मक उचाइ दिने काम कल्पनाको हो । यसैले दुवै अनिवार्य छन् ।

-लेख्नुपर्ने बाध्यता कतिबेला महशुस हुन्छ ?
यसको बेला हुन्न, जतिबेला पनि ।

-नयाँ लेखकलाई केही सुझाव दिनुहुन्छ कि ?
सुझावले साहित्यकार बन्दैन तर समाधिरत अध्ययन, अझ बढी लेखन, भौतिक विलासितारहित उदार मनोलोकको निर्माण अनिवार्य छ ।

-किन कोही स्रष्टा दलको झण्डामुनि ओत लाग्ने रहर गर्छन् ?
यी साहित्यकार होइनन् । भौतिक सम्पन्नतामा रमाउने यथास्थितिका भाट हुन् ।

-अन्त्यमा केही भन्न छुटेको भए…
जति भने पनि सकिन्न । उग्र ज्वारहरू छन्– मसँग भन्नुपर्ने, आजलाई यत्ति गरौँ ।



प्रतिक्रिया दिनुहोस्

Screenshot